Podsumowanie laboratoriów etnograficznych 2024-2026

Zapraszamy na prezentacje podsumowujące prace grup laboratoryjnych, które odbędą się 23 marca (poniedziałek) od godz. 9.30 w Auli na Żurawiej 4 (parter).

Wystąpią następujące grupy:
9:30 - 11:20 - Dzieci i środowisko. Perspektywa childhood studies (prowadzące: Ewa Maciejewska-Mroczek i Magdalena Radkowska-Walkowicz)
11:40 - 13:10 - Etnografia obszarów górskich: Tatry i Podtatrze (prowadzący: Hubert Wierciński)
13:30 - 14:50 - Mniejszość rolnicza w Polsce: etnografia i sztuka (prowadząca: Magdalena Zowczak)

Dzieci i środowisko. Perspektywa childhood studies

Grupa laboratoryjna pod kierunkiem dr hab. Ewy Maciejewskiej-Mroczek i dr hab. Magdaleny Radkowskiej-Walkowicz pracowała w Warszawie i jej okolicach.

Zajmowaliśmy się  tematyką dzieciństwa i dorastania. Zastanawialiśmy się nad współczesnym doświadczeniem bycia dzieckiem czy nastolatkiem, ale też nad tym, jak ludzie pamiętają swoje dzieciństwo. Punktem wyjścia było myślenie o dzieciach jako grupie słabo reprezentowanej w badaniach i przekonanie o tym, że badania ich dotyczące są ważne. Dzieciństwo traktowaliśmy jako kategorię społecznie tworzoną, kontekstową i zmienną.

Wiedzę zdobywaliśmy na wiele sposobów: poprzez obserwacje, wizyty w instytucjach związanych z dziećmi i dzieciństwem, a przede wszystkim ‒ rozmowy. Szczególnie ważne były dla nas poszukiwania metodologiczne, które zaowocowały wypracowaniem rozmaitych metod i technik badawczych, dopasowanych do tematyki badań. Były to zarówno klasyczne wywiady, jak i metody badań partycypacyjnych z dziećmi. Metody zmieniały się w czasie, rozwijały się razem z naszymi projektami badawczymi. Duży nacisk kładliśmy na etykę badań – stanowiła ona ważny przedmiot naszej refleksji i istotny aspekt praktyk badawczych.

Udało nam się zgromadzić i opisać w pracach wiedzę na temat różnych aspektów współczesnego i nieco dawniejszego dzieciństwa, dotyczących na przykład dorastania, aktywności pozaszkolnych, religii, płci, przestrzeni, relacji ze zwierzętami. Nasze prace dotyczą różnych tematów, ale łączą je wspólne kategorie analityczne, takie jak opozycja being/becoming, sprawczość, płeć, materialność, ciało – by wymienić tylko niektóre.

Tematy prac (według kolejności wystąpień):

Zofia Link: Przejście w dorosłość – wyobrażenia dzieci i doświadczenia młodych dorosłych
Pola Gradowska: Zakazy, używki i „żule”. Etnografia moralnych światów dzieci
Martyna Chojnowska: Dziewczyńskość, nastoletniość i  kobiecość w perspektywie dzieci
Niko Palinka: Dlaczego dziewczyny kochają konie? Antropologiczna analiza fenomenu koniary
Daria Ciak: Dziewczyńskość w mundurze. Antropologiczna analiza doświadczeń polskich harcerek
Aleksy Szpetko: Muzykujący młodzi ludzie i ich światy
Patrycja Grabowska: Życie w ruchu. Dojazdy do szkoły w perspektywie nastolatków
Katarzyna Złotek: Queerowa droga do Warszawy. Dorastanie w perspektywie antropologicznej 
Helena Czuba: Dziecko, rodzina, wspólnota. Religijne dorastanie w perspektywie antropologicznej
Mateusz Skoratko: Między „naszą jełczejącą przyszłością” a „liźnięciem świata”. Pamięć o dorastaniu w okresie transformacji ustrojowej

Etnografia obszarów górskich: Tatry i Podtatrze

Prowadzący dr hab. Hubert Wierciński

Grupa tatrzańska działała w Zakopanem i Tatrach. Podczas wyjazdów badaliśmy szeroko pojęte relacje społeczności lokalnej i osób odwiedzających ten rejon z unikatowym górskim krajobrazem. Wyszliśmy z założenia, że krajobraz Tatr wpisany jest w polskie kulturowe imaginarium; odznacza się unikalną mitologią, pokryty jest także gęstą siecią znaczeń i symboli.

Metodologię i teoretyczną orientację zbudowaliśmy na bazie antropologii zachęcającej do ruchu i angażującej ciało badacza/badaczki. Czytaliśmy Tima Ingolda, Kirsten Hastrup, Kim J. Samudrę i wielu innych badaczy odkrywających złożoność pojęcia krajobrazu i ucieleśnionych sposobów działania w nim. Podążaliśmy zatem za rozmówcami, a także za podmiotami więcej-niż-ludzkimi; wsłuchiwaliśmy się (i nie tylko) w głosy spływające z wielozmysłowego krajobrazu zamieszkiwanego przez twórcze podmioty.

Nasze prace dotyczą wielu form kulturowych ekspresji składających się na to, co można uznać za lokalną formę bycia w i doświadczania Tatr. Zbadaliśmy niełatwe historie związane z Goralenvolk - choć przeszłe, to wciąż żywe i budzące kontrowersje. Przyjrzeliśmy się sposobom uświęcania lokalnego krajobrazu, a także praktykom i narracjom ludzi, którzy w górach odnajdywali przestrzeń do zaspakajania potrzeb ciała i ducha. Badaliśmy także lokalne inicjatywy na rzecz ochrony krajobrazu oraz działania podtrzymujące kulturowe bogactwo regionu. Pytaliśmy przy tym o sposoby reprodukowania mitu Zakopanego i Tatr, a także przyglądaliśmy się nowym formom turystki związanej z globalnymi przekształceniami współczesnego świata. Wreszcie zadaliśmy pytania o wielogatunkowy charakter przestrzeni Zakopanego usytuowanego na pograniczu tego, co ludzkie i więcej-niż-ludzkie.

Mniejszość rolnicza w Polsce. Etnografia i sztuka

Prowadząca prof. Magdalena Zowczak

Badania etnograficzne: gmina Malanowo (woj. mazowieckie) i gmina Trzebiatów (woj. zachodniopomorskie)

Badania dotyczyły relacji między miastem a wsią, zarówno wyobrażonych, jak rzeczywistych, preferencji estetycznych rolników i ich twórczości, oraz profesjonalnych artystów, którzy przemieszczają się pomiędzy rodzinną wioską a wielkomiejską akademią, czerpiąc inspiracje z napięć pomiędzy nimi. Porównujemy różne typy kultury wiejskiej z perspektywy dwóch gospodarstw agroturystycznych w miejscowościach położonych na terenach rolniczych północnego Mazowsza i Pomorza Zachodniego: pod Sierpcem oraz pod Trzebiatowem.

Chłop, rolnik, przedsiębiorca: kto dziś w Polsce uprawia ziemię, kto żyje z rolnictwa i w jakim znaczeniu „chłopi to umarła klasa”? Czy można wskazać „długie trwanie” konkretnych wiejskich praktyk, wyobrażeń zbiorowych? Kultura religijna i stosunek do Kościoła. Rolników wizerunek własny a „zwrot chłopski” w kulturze. Opinie mieszkańców wsi o skansenach, muzeach i praktykach „cepeliowskich”, ich style życia w kontekście transformacji gospodarczej i politycznej. Pamięć: cezury czasowe grupowe i klasowe; funkcje fotografii. Jak rolnicy oceniają zmiany zachodzące w stosunkach miast – wieś, w relacjach sąsiedzkich, w organizacjach oddolnych? Ich opinie o migracjach, nowych mediach oraz zmianach środowiska, projektach ekologicznych i ekonomicznych. Ukryte i jawne praktyki oporu wobec niechcianych zmian, w tym strajki.

Tematy prac laboratoryjnych:
Natalia Ciepałowicz: Relacja miasto–wieś w oczach rolników a „zwrot chłopski”
Zofia Jankowska: Narracje wsi o polityce
Hanna Wacławek: Kim jest współczesny rolnik? Próba typologii
Antonina Petryka: Jedzenie jako dziedzictwo – jego wymiar społeczny i emocjonalny w kontekście tożsamości rolnika
Helena Pyżanowska: Doświadczenie czasu. Wieś w czasach przyspieszenia
Maja Lach: Co się podoba? Estetyka wiejskich wnętrz i emocje z nią związane
Maja Bednarek: Zwyczaje pogrzebowe a sfera metafizyczna śmierci wobec przemian kultury wiejskiej